Laaggeletterdheid | 11-3-2026
Door: Esther Hulst
Ik kan me geen leven zonder letters voorstellen. Zonder lezen en schrijven. Als theatermaker is dát mijn gereedschap: letters die woorden vormen, woorden die een verhaal maken, een verhaal dat wordt beleefd door personages, personages die worden gespeeld door acteurs. Zo komen letters tot leven.
Als kleuter kon ik niet wachten om naar school te gaan. Ik had mijn hele jonge leven uitgekeken naar dat ene moment: leren lezen. Wat een teleurstelling was die eerste schooldag… Want leren lezen gebeurde pas in groep 3.
Gelukkig was mijn vader eigenwijs. Met een krijtbord van de rommelmarkt en de methode Veilig Leren Lezen, van diezelde rommelmarkt, leerde hij me de basis van het lezen, nog vóór groep 3. En wat ging er een wereld voor me open. Boeken lezen, verhalen schrijven, zelf iets bedenken en het dan echt kunnen opschrijven. Vanaf dat moment wist ik het zeker: ik wilde schrijver worden.
Honderden schriften en notitieboekjes vulde ik met gedachten, verhalen, poëzie en alles wat je verder met letters kunt doen.
Een schrijver in de klassieke zin ben ik nooit geworden. Maar ik schrijf nog steeds, elke dag. Van socialmediaberichten en verkoopmails tot scripts. Zoals vandaag: het script voor Circus Alfabet. Een voorstelling over het feest dat leren lezen en schrijven is, en over het ongemak van laaggeletterdheid.
Ongemak, want dát is het. Mensen bij wie lezen en schrijven niet lukt, of nog niet lukt, ervaren dat dagelijks. Omdat ze “de simpelste dingen” niet goed genoeg kunnen: de weg vinden met behulp van verkeersborden, belastingbrieven lezen, of mails van de school van hun kind begrijpen. Deze zijn vaak rommelig of ingewikkeld geschreven. Dat geeft schaamte. “Iedereen kan toch lezen? Dan moet ik wel heel dom zijn…” Naast schaamte ervaren mensen die laagegletterd zijn ook eenzaamheid. Want ze denken vaak dat zij de enigen zijn die dit niet kunnen.
Maar dat is helemaal niet waar! Bijna drie miljoen mensen in Nederland zijn laaggeletterd. Drie miljoen!
Daarom vroeg Bibliotheek Barneveld ons bijna een jaar geleden om een voorstelling te maken over dit thema. Een voorstelling voor groep 3 en 4, waarbij ook de ouders meekomen. Om te vieren dat de kinderen net hebben leren lezen en schrijven, en om ouders bewust te maken van de gevolgen van laaggeletterdheid. Want als er thuis niet gelezen wordt, “erven” kinderen dit ongemak. Zo wordt laaggeletterdheid van generatie op generatie doorgegeven. En dat wil de bibliotheek, samen met ons, stoppen.
We voelden ons vereerd en tegelijkertijd sterk gemotiveerd. Dit past precies bij wie wij zijn en wat wij doen. Zo werd het idee voor Circus Alfabet geboren. Een voorstelling waarin de vreugde van leren lezen en schrijven samenkomt met de worsteling van laaggeletterdheid. Het is bijzonder hoe mijn liefde voor taal nu ook juist de andere kant van de medaille laat zien.
Ik schrijf nog even door aan het script. Geef Buurman Zonneveld en Bibi van 7 een stem. Om laaggeletterdheid onder de aandacht te brengen. En hopelijk, al is het maar in één gezin, het doorgeven ervan te stoppen.
Wil je meer weten? Neem gerust contact op. Ik kan hier nog uren over praten!